Hoạt động ngành

Bài 1: Công tác quản lý người hưởng lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội qua thẻ ATM – Khó khăn còn đó.

Tính đến thời điểm tháng 07 năm 2018, trên địa bàn tỉnh Gia Lai có 5.531 người hưởng lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội (BHXH) hàng tháng qua tài khoản cá nhân (thẻ ATM) tại 17/17 BHXH huyện, thị xã, thành phố, chiếm 20,14% tổng số người hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH hàng tháng (5.531/27.453 người); số tiền 28,09 tỷ đồng đồng, bằng 26,30% tổng số tiền chi lương hưu, trợ cấp BHXH hàng tháng (28,09/106,79 tỷ đồng). Mặc dù số lượng người hưởng chế độ hàng tháng qua thẻ ATM chiếm tỷ lệ không lớn so với tổng số người hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH trên địa bàn, xong việc đăng ký nhận lương hưu, trợ cấp BHXH qua ATM còn một số khó khăn nhất định.

Chi trả hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH hàng tháng qua ATM được thực hiện từ năm 2010, công tác tuyên truyền, phổ biến các tiện ích và cách thức tiến hành mở, sử dụng thẻ ATM cho các đối tượng hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH hàng tháng đã được triển khai bằng nhiều hình thức như trực tiếp tư vấn người hưởng của cán bộ, viên chức ngành BHXH; qua hệ thống nhân viên tại các điểm chi trả của cơ quan Bưu điện (từ năm 2013); trên trang thông tin điện tử của BHXH tỉnh…nhưng số lượng người hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH hàng tháng qua ATM chiếm tỷ lệ còn thấp.

Hiện nay Gia Lai có 17 đơn vị hành chính cấp huyện, 222 xã, phường, thị trấn, việc người hưởng đăng ký nhận lương hưu, trợ cấp BHXH hàng tháng qua ATM thấp có rất nhiều nguyên nhân. Song, có lẽ nguyên nhân cơ bản là hệ thống các trụ ATM của các Ngân hàng chưa vươn tới các điểm dân cư vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, các trụ ATM mới chỉ tập trung ở địa bàn trung tâm thành phố Pleiku, trung tâm các thị xã, thị trấn và một vài điểm dân cư gần với trụ sở UBND cấp xã có sự phát triển tương đối so với thị trấn. Một vấn đề nữa được coi là nguyên nhân sâu xa ở chính người hưởng, thứ nhất: rất nhiều người hưởng lớn tuổi không biết sử dụng thẻ ATM; thứ hai: hàng tháng người hưởng muốn tập trung đến điểm chi trả để gặp gỡ, tâm sự “bạn già” với nhau; thứ ba: nghe ngóng hoặc muốn được tư vấn, giải thích những thắc mắc về chế độ mà họ đang hưởng, nhất là các dịp có sự thay đổi chính sách lương hưu…Điều đó cho thấy, số người hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH hàng tháng bằng tiền mặt chiếm đa số (gần 80% tổng số người hưởng trên địa bàn; số tiền chiếm khoảng 73,7% tổng số tiền chi hàng tháng), đang ảnh hưởng rất lớn đến công tác quản lý chi trả bằng tiền mặt của cơ quan BHXH (ủy quyền cho cơ quan Bưu điện tổ chức chi trả theo Hợp đồng cung ứng dịch vụ), trong khi nhiều địa bàn chi trả nằm ở các xã vùng sâu, vùng xa, hẻo lánh, cách trung tâm huyện lỵ hàng chục, có trường hợp gần 100 km, đường xá đi lại khó khăn, nhất là vào mùa mưa, việc vận chuyển một số lượng tiền mặt đến điểm chi trả có độ rủi ro.

Mặc dù những tiện ích và sự thuận lợi, an toàn trong việc chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH hàng tháng qua ATM khắc phục cơ bản những khó khăn khi chi trả bằng tiền mặt, nhưng không phải cứ chi trả qua ATM là không có những khó khăn, vướng mắc, rủi ro. Khi người hưởng qua ATM có thể đi chơi, đi về quê nhiều tháng, có khi cả năm, nhiều trường hợp ngay cả chính quyền cơ sở (UBND cấp xã, thôn, làng, tổ dân phố) cũng không biết họ đi đâu? Có hỏi người thân, bà con thân thích thì được trả lời đi thăm con cháu, người thân, người quen ở thành phố này, tỉnh kia… Sẽ rất khó để quản lý người hưởng trong trường hợp này, họ có thể hưởng từ năm này qua năm khác mà không cần phải đến điểm chi trả hay cơ quan Bưu điện hoặc cơ quan BHXH để “trình diện”. Khi người dân phát hiện “ông ấy”, “bà ấy” đã chết cách đây mấy tháng rồi (có khi là cả năm), lúc đó cơ quan Bưu điện mới biết, mới làm thủ tục báo giảm, tất nhiên phải thu hồi số tiền đã chi kể từ tháng liền kề sau tháng người hưởng chết. Trường hợp người hưởng chết mà còn điều kiện thân nhân hưởng trợ cấp tuất thì có cơ hội thu hồi, nhưng cũng không dễ dàng nếu số tiền phải thu hồi cao hơn nhiều các khoản trợ cấp tuất, trợ cấp mai táng thân nhân người chết được hưởng; trường hợp người hưởng tuất cao tuổi khi chết, thân nhân không được hưởng bất kỳ khoản trợ cấp nào nữa thì việc thu hồi là rất khó khăn và không biết thu hồi ai? Nên phải bồi thường! Khó khăn này hiện tại chưa có giải pháp nào thực sự hữu hiệu để quản lý.

Để tháo gỡ khó khăn này, khi và chỉ khi hoàn thiện dữ liệu mã số BHXH, có thẻ BHXH điện tử, liên thông với dữ liệu quốc gia quản lý dân cư, lúc đó sự biến động dân cư (tăng, giảm, di chuyển) trực tiếp tác động đến dữ liệu quản lý mã số BHXH mới có thể quản lý hiệu quả người hưởng lương hưu qua thẻ ATM (còn nữa).
(Lê Hoàng, 13/07/2018)

Ý kiến bạn đọc